Yetersiz uyku ve işlenmiş gıdalar beyin sağlığını tehdit ediyor

İSTANBUL (AA) - İstanbul Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Özgür Bilgin Topçuoğlu, uzun süreli yetersiz uykunun dikkat ve hafızayı zayıflattığını, yüksek şeker içeren işlenmiş gıdaların da beyin için yüksek risk oluşturduğunu belirtti.

Üniversiteden yapılan açıklamada görüşlerine yer verilen Topçuoğlu, günlük yaşam alışkanlıklarının beyin sağlığını olumsuz yönde etkileyebildiğine değindi.

Beyni yoran ve daha hızlı yaşlanmasına neden olan alışkanlıkların başında yetersiz uykunun geldiğini belirten Topçuoğlu, "Yetersiz uyku, kısa vadede dikkat, hafıza ve öğrenme kapasitesini etkilerken, uzun vadede kronik uykusuzluğun demans riskini artırdığını biliyoruz. Fiziksel olarak hareketsizlik, kısa vadede enerji düşüklüğü ve zihinsel yorgunluk gibi sonuçlarla kendini gösterirken, uzun vadede bilişsel fonksiyonlarda gerileme ve nöron bağlantılarının zayıflaması gibi etkiler ortaya çıkabiliyor." ifadelerini kullandı.

Topçuoğlu, uykusuzluğun özellikle beynin hipokampüs, prefrontal korteks ve amigdala bölgelerini etkilediğine dikkati çekti.

Hipokampüs etkilendiğinde hafıza oluşumu ve bilgilerin uzun süreli belleğe aktarılmasının bozulduğunu aktaran Topçuoğlu, şunları kaydetti:

"Kısa bellekteki bilgilerin uzun süreli belleğe aktarılması, derin uykuda gerçekleşen bir hadisedir. Prefrontal korteks etkilendiğinde, dikkat ve odak sorunları ortaya çıkabiliyor. Amigdala ise uykusuzluktan aşırı uyarılıyor. Abartılı duygusal reaksiyonlar ve dürtüsel tepkiler ortaya çıkabiliyor. Dolayısıyla kişinin toplumsal uyumu da azalıyor."

Topçuoğlu, uyku sırasında devreye giren glimfatik sistemin beyinde biriken toksinleri temizlediğini, bu sürecin bellek oluşumu ve sinir hücrelerinin onarımı için kritik olduğunu vurguladı.

- "Haz tuzağı bağımlılık yaratıyor"

Yüksek şeker içeren işlenmiş gıdaların odaklanma güçlüğü ve beyin sisi oluşumuna yol açtığı uyarısında bulunan Topçuoğlu, şu değerlendirmelerde bulundu:

"İşlenmiş gıdaların tümü, beyin için yüksek risk oluşturuyor. Çünkü bunlar çok yüksek şeker, yüksek oranda tuz ve düşük kaliteli trans yağ içeriyor. Bu da beynimizin ödül mekanizmasını bozarak bağımlılık yaratıyor. Cips, şeker ve 'fast food' gibi gıdalar dopamin salınımını aşırı düzeyde uyarıyor. Buna haz tuzağı diyoruz ve beyin bu gıdalara bağımlı hale geliyor. Uzun vadede dopamin reseptörleri duyarsızlaşıyor, motivasyon ve ruh hali bozuluyor. Hayvan deneylerinde, kafeterya tipi besinlerle beslenen hayvanların hipokampüsünde yapısal bozulma gözlendi."

Topçuoğlu, beyin sağlığı için su tüketiminin de önemine işaret ederek, yetersiz su içmenin beyin hücrelerinin hacmini küçülttüğünü, elektrolit dengesini bozduğunu ve toksinlerin temizlenmesini engellediğini belirtti.

Beyin sağlığını korumak için Topçuoğlu, şu tavsiyelerde bulundu:

"Her gün açık havada 20 dakika yürüyüş yapılmalı. Egzersiz, stresi azaltan, kan akışını düzelten etkisiyle uzun vadede uyku düzenini de etkiliyor. Uzun vadede uyku düzeninizi mutlaka yoluna koyunuz. Bunun için gerekirse yardım alınmalı. Sosyal izolasyondan kaçınılmalı. Bireylerin yalnız kalmaktan imtina etmesi önemli çünkü beyin ne kadar çok uyaran alırsa o kadar çok kendini yenileme yetilerini korur. Sağlıklı ve dengeli beslenmeye önem verilmeli."